Ναρκισσισμός και αγάπη για τον εαυτό

Ο όρος προέρχεται από το μύθο του Νάρκισσου ο οποίος θαύμαζε τόσο πολύ τον εαυτό του στο είδωλο που δημιουργούσε η φύση σε λίμνη που κοιταζόταν κάθε μέρα, ώστε τελικά βούτηξε στην λίμνη για να έρθει πιο κοντά στην ωραιότητα του ειδώλου και τελικά πνίγηκε. Ας δούμε όμως πως αυτός ο «πνιγμός» αυτών των προσωπικοτήτων μετουσιώνεται στην απλή καθημερινότητα. ΠΟΙΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΟΥΣ Τα άτομα με αυτό το προφίλ λοιπόν παρουσιάζονται με ένα βαθύ, υπέρμετρο, μεγαλειώδες αίσθημα σπουδαιότητας για τον εαυτό.  Συχνά υποτιμούν την σπουδαιότητα των επιτευγμάτων άλλων ανθρώπων και υπερεκτιμούν την σπουδαιότητα των δικών τους πράξεων.  Εκνευρίζονται λοιπόν όταν άλλοι αποδεικνύονται ομορφότεροι, εξυπνότεροι, ικανότεροι από αυτά. Πιστεύουν ότι είναι πολύ ξεχωριστά άτομα και μοναδικά, σίγουρα σε ότι και αν κάνουν ή σκέφτονται. Για αυτό το λόγο θα δούμε ότι διεισδύουν σε λόμπι ή κοινωνικές κάστες που σημείο αναφοράς τους έχουν την ιδιαιτερότητα των μελών τους. Συνήθως αυτά τα λόμπι σχετίζονται με επίδειξη πλούτου, δύναμη επιρροής και αναλώνονται πολύ με την έννοια της εικόνας. Έξω από αυτά τα λόμπι αισθάνονται σαν το ψάρι έξω από το νερό του και για αυτό υπομένουν τα πάντα για να συνεχίσουν να ανήκουν εκεί. Επιζητούν τον θαυμασμό αλλά δεν είναι εμπαθείς με τους άλλους Χαρακτηρίζονται από αδυναμία ή ολοκληρωτική απώλεια ικανότητας ενσυναίσθησης, δηλαδή της ικανότητας του ανθρώπου να μπορεί να μπαίνει στην θέση του αλλού και να αντιλαμβάνεται το πρόβλημα που βιώνει ο άλλος, κυρίως σε σχέση με την διαχείριση συναισθημάτων.  Η έλλειψη εμπάθειας τα κάνει να μιλούν συνεχεία για τα προβλήματα τους και να αδιαφορούν για τα προβλήματα των άλλων. Πολλές φορές χαρακτηρίζονται στις διαπροσωπικές τους σχέσεις ως αδιάφοροι, ψυχροί, ασυναισθηματικοί, εγωιστές... Τα διακρίνει μια εμμονή σε σχέση με την επιζήτηση θαυμασμού από τους άλλους. Η γλώσσα του σώματος τους είναι ενδεικτική ,ειδικά όταν λαμβάνουν κομπλιμέντα, ακόμα και όταν γνωρίζουν ότι είναι ψευδή αυτά τα σχόλια.  Είναι χαρακτηριστικό ότι γύρω τους μαζεύουν άτομα που μέσω της κολακείας προς τα ναρκισσιστικά άτομα τα κρατούν εξαρτημένα τελικά από εκείνα με εισιτήριο ένα κομπλιμέντο! Όταν δεν καταφέρνουν να πάρουν αυτόν τον έπαινο τότε η αυτοεκτίμηση τους θρυμματίζεται τόσο εύκολα και γρήγορα και μετατρέπεται σε οργή, εκδικητικότητα και άκρατο θυμό προς τους γύρω τους αλλά και προς τον εαυτό τους. Όσον αφορά στην κριτική των άλλων η ευαισθησία τους κυμαίνεται σε ένα συνεχές, δηλαδή άλλες φορές παρουσιάζονται άτρωτοι και αδιαπέραστοι έως και αδιάφοροι προς την γνώμη των άλλων.  Άλλες φορές παρουσιάζονται όμως και ιδιαίτερα εύθραυστοι και τρωτοί.  Αυτή η σημαντική διπολική εικόνα του εαυτού οδηγεί σε σύγχυση ειδικά το σύντροφο του ναρκισσιστικού ατόμου, γιατί παρατηρεί έντονη διακύμανση και υποπτεύεται κάποια προσποίηση του συντρόφου του σχετικά με την πραγματική εικόνα . Όμως η όλη διαδικασία δεν σχετίζεται με διάθεση εξαπάτησης του συντρόφου αλλά κυρίως με προβληματική αίσθηση του εαυτού. Η ναρκισσιστική διάθεση των ατόμων αυτών δημιουργούν την ψευδαίσθηση ότι τίποτα δεν μπορεί να τα τραυματίσει. Χρησιμοποιούν δηλαδή την αίσθηση παντοδυναμίας για να ξεφύγουν από δύσκολες καταστάσεις που πάντα το φταίξιμο είναι των άλλων. Φυσικά είναι ένα σενάριο πλαστό που η έλλειψη ρεαλισμού είναι έκδηλη και για αυτό ορίζεται και ως παθολογική συμπεριφορά. Εκφράσεις του τύπου 'εγώ τα καταφέρνω πάντα'. «τίποτα δεν μπορεί να με αγγίξει» , «είμαι αυτός που ορίζει την ζωή του» είναι κλασικές ναρκισσιστικές εκφράσεις . Πως επιλέγουν το σύντροφο τους Συνήθως οι ναρκισσιστικές προσωπικότητες έχουν πολλαπλές ερωτικές σχέσεις ή πολύ γρήγορα μεταπηδούν από τη μια σχέση στην άλλη. Οι σύντροφοι τους είναι υψηλού κοινωνικού κύρους και πολλές φορές ιδιαίτερα προκλητικοί στην συμπεριφορά τους και τις απόψεις τους. Δεν αποκλείεται επίσης οι σύντροφοι τους να είναι και αυτοί ναρκισσιστικά άτομα. Στην αρχή της σχέσης θα είναι όλα ιδανικά και ο ένας θα μεταδίδει στον άλλο την αίσθηση σημαντικότητας και κυρίως το πόσο σημαντικό είναι δυο τόσο σπουδαία άτομα να μπορούν να είναι μαζί. Σύντομα όμως η σχέση παίρνει άλλη μορφή. Καταλήγει να είναι ανταγωνιστική αφού ανταγωνίζονται ποιος θα είναι ο σπουδαιότερος από τους δυο. Ποια είναι η αιτιολογία; Η άποψη της επιστήμης λέει ότι η γενετική μεταβίβαση δεν φαίνεται να οδηγεί σε αυτή την παθολογία .Περισσότερο γνωρίζουμε ότι σχετίζεται με την παιδική ηλικία. Η ψυχαναλυτική σχολή λοιπόν υποστηρίζει ότι τα άτομα αυτά δεν έλαβαν διαπαιδαγώγηση με βασικό στοιχείο την εμπάθεια .Δηλαδή η συναισθηματική τους ανάγκη, να αναγνωρίσει η γονική φιγούρα τον εσωτερικό τους κόσμο ματαιώθηκε. Αυτή η ματαίωση οδήγησε σε αισθήματα μειονεξίας και στην ενήλικη ζωή το άτομο προσπαθεί ανώριμα να υπεραναπληρώσει αυτό το κενό με την ναρκισσιστική διακήρυξη του εαυτού. Τα άτομα με προσωπικότητα ναρκισσιστική δεν είναι επικίνδυνα. Ούτε σημαίνει ότι οποιοσδήποτε διαθέτει ναρκισσιστικά στοιχεία χρήζει ψυχολογικής βοηθείας .Υπό συνθήκες όμως ιδιαίτερα στρεσσογόνες είναι δυνατόν αυτά τα άτομα να αναπτύξουν ψυχική διαταραχή με αποτέλεσμα να γίνουν ιδιαίτερα δυσλειτουργικά στην καθημερινότητα τους .Οι έρευνες δείχνουν ότι η θεραπεία εκλογής για τέτοια άτομα είναι η σύνθεση γνωσιακής αναλυτικής θεραπείας για τουλάχιστο ένα χρόνο. Επίσης είναι απαραίτητη η συμμετοχή σε ομαδική θεραπεία ώστε να μάθει να διαπραγματεύεται την αίσθηση του εαυτού σε σχέση με την διαπροσωπική επικοινωνία με ένα πιο λειτουργικό τρόπο. Δεν είναι απαραίτητη η χρήση φαρμακοθεραπείας .Στατιστικά δεν υπερβαίνει η διαταραχή αυτή το 1% επί του γενικού συνόλου του πληθυσμού . Η συσχέτιση με αυτά τα άτομα είναι δύσκολη και ανυπόφορη. Ενώ αρχικά υπάρχει ενθουσιασμός στην συνεχεία ο σύντροφος του ναρκισσιστικού ατόμου ματαιώνεται. Δηλαδή επειδή δεν ικανοποιούνται οι βαθύτερες συναισθηματικές ανάγκες του, βιώνει ο ίδιος ότι βίωσε το ναρκισσιστικό άτομο στην παιδική του ηλικία .Αυτό πολλές φορές δεν γίνεται με γνώση του ναρκισσιστικού ατόμου αλλά με ασυνείδητο τρόπο και για αυτό είναι δύσκολο να έχει το ίδιο το άτομο επίγνωση της κατάστασης του.

Οι εννιά διαφορετικοί τύποι νάρκισσου

1. Ο συναισθηματικός επαίτης

Το άτομο αυτό είναι απύθμενο πηγάδι συναισθηματικών αναγκών, αισθάνεται μια επώδυνη συναισθηματική πείνα που δεν μπορεί να ικανοποιήσει. Δεν του φτάνει πόσο τον αγαπάνε, πάντα θέλει περισσότερο.

Όταν δε βλέπει τον/την σύντροφό του, είναι σαν να έχει κοπεί η παροχή αγάπης. Προξενεί απογοητεύσεις στο σύντροφό του, που συχνά του λέει 'μα κάναμε διακοπές μαζί! Χτες μιλούσαμε δυο ώρες στο τηλέφωνο!'. Ο ίδιος δε μπορεί να καλμάρει και να φροντίσει συναισθηματικά τον εαυτό του. Συνήθως έχει άγχος και φόβο εγκατάλειψης.

2. Ο εκλεκτός εραστής

Πιστεύει στην ιδεολογία της ρομαντικής αγάπης, με πλούσια συναισθηματική ζωή, που βασίζει τις σχέσεις του σε υπερβολικές εξομολογήσεις για τον εαυτό του, που φτάνουν στο σημείο μεγαλομανίας.

Οποιοδήποτε ελάττωμα του συντρόφου του το κατακρίνει και το παίρνει προσωπικά.  Τα μεγαλόσχημα λόγια του 'κανείς δεν θα σε αγαπήσει όπως εγώ' προσπαθούν να κρύψουν το πόσο εύθραυστος συναισθηματικά αισθάνεται.  Η υπερβολή του σύντομα αρχίζει να κουράζει τον σύντροφό του, που τον εγκαταλείπει, με αποτέλεσμα η αυτοπεποίθηση και η αυτοεκτίμησή του να καταρρακώνονται.

3. Ο τραπεζίτης της δύναμης

Είναι το άτομο που έχει ερωτευθεί τη δύναμη, την οποία εκφράζει με επιθετικότητα, μείωση και τρομοκράτηση των υπαλλήλων του.  Επίσης, μπορεί να είναι ψυχρός και γραφειοκράτης.  Όμως, κρατά τη δύναμη στα χέρια του και τη χρησιμοποιεί διαρκώς.  Η αλαζονεία του είναι χαρακτηριστική και δείχνει περιφρόνηση για τους κατώτερους του.

Δεν τρέφει θετικά συναισθήματα ή κατανόηση για τους άλλους. Παίρνει αποφάσεις χωρίς να σκέφτεται τις συνέπειες για τους άμεσα ενδιαφερόμενους: το μόνο που τον ενδιαφέρει είναι η προσωπική του άνοδος και το κυνήγι των χρυσών ευκαιριών στη δουλειά του. Η μεγαλομανία του επικεντρώνεται στην επιτυχία και τα επιτεύγματά του δεν είναι ποτέ αρκετά για να συνταιριαστούν με την εσωτερική του εικόνα της επιτυχίας.

4. Ο διαμορφωτής του σώματος

Δείχνει ωραίος! Αλλά αυτό είναι μόνο επιφανειακό. Οι αξίες του: εικόνα, μόδα, γοητεία, νεότητα και ομορφιά. Δεν πρόκειται απλώς για το πρότυπο της εποχής μας, ή τον άνθρωπο που προσέχει τον εαυτό του και πάει στο γυμναστήριο και επενδύει στην εξωτερική του εμφάνιση, αλλά για μια διαταραγμένη προσωπικότητα με υπερβολική ανάγκη να τον θαυμάζουν οι άλλοι.

Η αυτοεκτίμησή του επικεντρώνεται στην εξωτερική του εμφάνιση. Προσελκύει εύκολα κόσμο, αλλά δε μπορεί να διατηρήσει μακροχρόνιες σχέσεις. Ο εσωτερικός του κόσμος είναι άδειος και μουντός.

5. Ο οργισμένος

Πρόκειται για φανερά ναρκισσιστική προσωπικότητα, με θυμό που βράζει μέσα στο άτομο και ξεσπά με ή χωρίς λόγο στα άτομα γύρω του. Η δυσαρέσκεια και η δυστυχία του εκφράζονται με αυξανόμενη επιθετικότητα.

Υπάρχουν επεισόδια εκρηκτικού θυμού που αφήνουν τους άλλους άναυδους. Χαρακτηριστική είναι η υπερευαισθησία του σε οποιαδήποτε προσβολή, φανταστική ή πραγματική. Παίρνει το κάθε τι προσωπικά και το παρερμηνεύει ως επίθεση.

Αυτό που πυροδοτεί το θυμό του είναι ναρκισσιστική προσβολή. Βλέπει τον κόσμο ως άσπρο/μαύρο, ποτέ με ενδιάμεσες αποχρώσεις και κατηγορεί τους πάντες, εκτός από τον εαυτό του. Η λογική του έχει παρανοϊκή χροιά.

6. Ο κολπατζής

Πρόκειται για μια επιφανειακά γοητευτική προσωπικότητα που σαγηνεύει τους άλλους. Δυστυχώς όμως, κάτω από την επιφάνεια κρύβεται μια διαταραγμένη προσωπικότητα. Πίσω από τα 'έχε μου εμπιστοσύνη' μηνύματα, κρύβεται δόλος και κακεντρέχεια, εκμετάλλευση του άλλου και αίσθηση προδοσίας όταν το 'θύμα' αντιληφθεί τι συμβαίνει.

Ο 'κολπατζής' νάρκισσος είναι ανελέητος στις σχέσεις του, ξεγελά τον/την σύντροφό του με απιστίες, κλοπές, απάτες ή ακόμα κι εγκληματικές πράξεις. Υπάρχει ίντριγκα κι ευχαρίστηση στο να στήνει το κόλπο.

7. Ο φαντασιόπληκτος

Έχει έναν περίπλοκο εσωτερικό κόσμο, όπου όλη η ευχαρίστηση βρίσκεται στο βασίλειο της φαντασίας και όχι στην πραγματικότητα. Πρόκειται για άτομο που δείχνει κάπως επιφανειακό, ανάλαφρο, άδειο και μπορεί να έχει κοινωνικές φοβίες.

Είναι εγκλωβισμένος στον εσωτερικό του κόσμο και έχει μεγαλομανίες που δεν τις γνωστοποιεί απαραίτητα στους άλλους, αλλά τις ζει μέσα του. Έχει μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του και η αυταπάτη του είναι ότι είναι σπουδαίος, ωραίος, αγαπητός, θαυμαστός.

Ο εσωτερικός του κόσμος αποτελεί πηγή ευχαρίστησης, την οποία δε βρίσκει εξωτερικά. Δεν εμπιστεύεται κανέναν και είναι δύσκολος στις σχέσεις του, αφού δε δίνει τίποτα στους άλλους. Αντί η φαντασία του να τροφοδοτεί την προσωπικότητά του και τη ζωή του, δημιουργεί την ψευδαίσθηση της ανεξαρτησίας.

8. Ο μάρτυρας

Υποφέρει και γύρω από αυτό περιστρέφεται η ύπαρξή του. Η προσωπική του ταυτότητα βασίζεται πάνω στον πόνο και τη δυστυχία ή το να είναι θύμα ή επιζών τρομερών ψυχικών καταστάσεων. Ο πόνος δικαιώνει την τεράστια απορρόφηση στον εαυτό, με παρασιτικές απαιτήσεις και συχνά σχέσης εκμετάλλευσης.

Ο πόνος δεν αφορά απλώς το παρελθόν, μολύνει το παρόν και το μέλλον και καθιστά αδύνατη την συναισθηματική ισορροπία. Ο πόνος δεν είναι ποτέ αρκετός, πάντα χρειάζεται λίγο ακόμα γι' αυτό το είδους νάρκισσου και η τέχνη του αυτοσαμποταρίσματος τελειοποιείται καθημερινά.

Ο πόνος αυτός δεν είναι ο απλός πόνος που αισθάνεται ο κάθε άνθρωπος: πρόκειται για ναρκισσιστικό πόνο μεγαλομανίας 'κανείς δεν έχει υποφέρει ποτέ όσο εγώ', και αυτή είναι ίσως η μόνη του παρηγοριά.

Κάνει σχέσεις με άτομα που θέλουν να είναι χρήσιμα στους άλλους. Η ιστορία του θύματος συνεχίζεται και αποτελεί τρόπο να ελέγχει τους πάντες και τα πάντα, μέχρι που οι άλλοι να αισθανθούν ότι τους χρησιμοποιεί. Ο πόνος του νάρκισσου είναι μια άμυνα για να αποφύγει τον πραγματικό πόνο, όταν αυτός εμφανίζεται στη ζωή.

9. Ο σωτήρας

Συνήθως δείχνει γεμάτος αρετές και προτερήματα, σπεύδει να βοηθήσει, νοιάζεται και φροντίζει τους άλλους. Σχεδόν πάντα. Αυτός ο τύπος νάρκισσου εμπλέκεται σε ανισόρροπες σχέσεις, τα δίνει όλα μονομερώς, κουράζεται, εκνευρίζεται και ρωτάει 'γιατί δεν ικανοποιούνται επιτέλους οι δικές μου ανάγκες;'

Πίσω από αυτή την αρχικά θετική εμφάνιση, κρύβεται η μεγαλομανία του τύπου 'μόνο εγώ μπορώ ν' αλλάξω τα πράγματα'. Θέλει να έχει τον έλεγχο των πραγμάτων και κυνηγά το συναίσθημα και τις ανεκπλήρωτες ανάγκες του.  Πρόκειται για έναν τοκογλύφο των συναισθημάτων και των σχέσεων, αφού για ό,τι δώσει το ζητάει πίσω φορτικά και στο πολλαπλάσιο.

ΠΗΓΗ : health.in.gr., cognitiveanalytic.gr