Συνταγή μακροζωίας

Ο Τομ Κίρκγουντ που μελετά το γήρας για δεκαετίες υποστηρίζει ότι μπορούμε να το διαχειριστούμε και - γιατί όχι; - να το απωθήσουμε

Τα παιδιά που γεννιούνται σήμερα έχουν κάθε λόγο να ελπίζουν ότι θα φτάσουν και θα ξεπεράσουν κατά πολύ τα 100 και μάλιστα έχοντας καλή υγεία.  Αυτό το μήνυμα στέλνει ο Τομ Κίρκγουντ, παγκόσμια αυθεντία στη γήρανση.  Οι μακροχρόνιες μελέτες του βρετανού ειδικού έδειξαν ότι δεν υπάρχει πρόγραμμα θανάτου γραμμένο στο DNA μας.  Πώς συμβαίνει λοιπόν να γερνάμε και να πεθαίνουμε;  Συσσωρεύοντας βλάβες, όπως γίνεται και με ένα αυτοκίνητο που χρησιμοποιείται καθημερινά. Όπως όμως όλοι γνωρίζουμε, ένα αυτοκίνητο, ανεξαρτήτως μοντέλου ή εταιρείας, διατηρείται καινούργιο εφόσον λαμβάνει την κατάλληλη φροντίδα.  Το ίδιο ακριβώς ισχύει και για το ανθρώπινο σώμα. Όπως θα διαβάσετε ωστόσο στις οδηγίες για επίδοξους αιωνόβιους, δεν αρκεί μόνο η άσκηση και η σωστή διατροφή για να επιτύχουμε το επιθυμητό αποτέλεσμα.  Πρέπει να ζούμε σε κοινωνίες που δεν δημιουργούν συνθήκες αποκλεισμού για τους πρεσβύτερους και, το σημαντικότερο, να αλλάξουμε τη στάση ζωής μας. Τώρα! Διότι όπως χαρακτηριστικά σημείωσε ένας αιωνόβιος: «Αν ήξερα ότι η ζωή μου θα διαρκούσε τόσο, θα με είχα φροντίσει καλύτερα!».

«Τα κακά νέα είναι ότι ζούμε ακόμη περισσότερο» σημείωνε τον Οκτώβριο του 2005 ο τίτλος βρετανικής εφημερίδας, ενώ ο υπότιτλος εξηγούσε ότι η αύξηση του προσδόκιμου ζωής δημιουργούσε μεγάλα προβλήματα στα ασφαλιστικά ταμεία.  Ο Τομ Κίρκγουντ, παρ’ ότι αντιλαμβάνεται την οπτική γωνία των ασφαλιστικών οργανισμών, δεν συμφωνεί με την άποψή τους ότι η ανθρώπινη μακροζωία είναι κάτι κακό.  Το αντίθετο μάλιστα!  Ο βρετανός καθηγητής του Πανεπιστημίου του Νιούκαστλ και διευθυντής του Ινστιτούτου για τη Γήρανση και την Υγεία έχει αφιερώσει την επαγγελματική ζωή του στην αποκάλυψη των μυστικών της μακροζωίας, τα οποία δεν διστάζει να μοιραστεί με όλους μας.  Αυτό έκανε πρόσφατα και στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών όπου το «ΒΗΜΑScience» τον συνάντησε μετά τη διάλεξή του.

Ο Τομ Κίρκγουντ θεωρεί ότι η αύξηση του προσδόκιμου ζωής αποτελεί τη μεγαλύτερη ιστορία επιτυχίας (success story) της ανθρωπότητας και έχει τους αριθμούς για να το υποστηρίξει: μεταξύ των ατόμων που γεννήθηκαν στη Βρετανία το 1900 περίπου το 50%-60% συμπλήρωνε το 40ό έτος της ηλικίας του, ένα 20% έφθανε τα 60 και μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό μπορούσε να ελπίζει ότι θα έφθανε (ή θα ξεπερνούσε) τα 80 έτη. Αντιθέτως, μεταξύ των ατόμων που γεννήθηκαν στην ίδια χώρα το 2000, σχεδόν όλοι θα φθάσουν το 60ό έτος, περισσότεροι από τους μισούς θα φθάσουν το 80ό και ένα μεγάλο ποσοστό θα το ξεπεράσει.  «Από το 1840 και μετά οι παγκόσμιες στατιστικές δείχνουν μια συνεχή γραμμική αύξηση του προσδόκιμου ζωής των ανθρώπων που ζουν στις ανεπτυγμένες χώρες» σημείωσε ο βρετανός καθηγητής.

Πώς διαψεύσθηκαν οι Κασσάνδρες

Παρά την επί έναν και πλέον αιώνα σταθερή αύξηση του προσδόκιμου ζωής των ανθρώπων, οι ιθύνοντες του Οργανισμού Ηνωμένων Eθνών είχαν προβλέψει ότι η αυξητική τάση θα σταματούσε γύρω στα 1980. Όταν διαψεύστηκαν θεώρησαν ότι αυτό θα γινόταν στη δεκαετία του ‘90, ενώ ύστερα και από αυτή τη διάψευση τοποθέτησαν την επερχόμενη κάμψη στο προσδόκιμο ζωής στη δεκαετία του 2000.  Σε πείσμα των ιθυνόντων όμως το προσδόκιμο ζωής του ανθρωπίνου είδους συνεχίζει να αυξάνεται σταθερά.  «Δεν είναι η πρώτη φορά που η ανθρωπότητα διαψεύδει τους ιθύνοντες του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών» χαριτολόγησε ο Τομ Κίρκγουντ, αλλά προσέθεσε ότι το σκεπτικό τους δεν ήταν παράλογο:  «Για χρόνια η παρατηρούμενη αύξηση αποδιδόταν στη μείωση της παιδικής θνησιμότητας, αλλά και στη μείωση της θνησιμότητας στη μέση ηλικία η οποία επετεύχθη χάρη στις καλύτερες συνθήκες διατροφής και υγιεινής, καθώς επίσης και στην καταπολέμηση των λοιμώξεων.  Όταν λοιπόν θεωρήθηκε ότι οι συνθήκες δεν θα μπορούσαν να βελτιωθούν περαιτέρω, εκτιμήθηκε ότι θα υπάρξει κάμψη στο προσδόκιμο ζωής».

Η πραγματικότητα διέψευσε τις Κασσάνδρες: όπως αποδεικνύουν οι στατιστικές, σήμερα οι άνθρωποι φθάνουν υγιείς σε ολοένα μεγαλύτερες ηλικίες.  Πού οφείλεται όμως αυτό; Και γιατί δεν στάθηκε δυνατόν να προβλεφθεί από τους επιστήμονες; «Το γήρας αποτελεί μια από τις αλήθειες της ζωής την οποία όλοι αντιλαμβανόμαστε, και μάλιστα πολύ νωρίς. Εκεί γύρω στην ηλικία των 3 ετών τα παιδιά διαπιστώνουν ότι διαφέρουν από τους παππούδες τους και πολλές φορές επίσης συνειδητοποιούν ότι το γήρας οδηγεί στην απώλεια των παππούδων αρχικά και αργότερα και στη δική τους. Αυτή ακριβώς η αποδοχή του γήρατος και του θανάτου ως βεβαιοτήτων της ζωής είχε οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι το ανθρώπινο σώμα είναι προγραμματισμένο να πεθάνει» σημείωσε ο βρετανός ερευνητής και προσέθεσε: «Πρόκειται περί τεραστίου λάθους: το σώμα ΔΕΝ είναι προγραμματισμένο να πεθάνει, δεν υπάρχει καμία γενετική ένδειξη γι’ αυτό, όπως επίσης δεν υπάρχει κανένας μηχανισμός που οδηγεί το σώμα με μαθηματική ακρίβεια στην καταστροφή του».

Γιατί τα ζώα πεθαίνουν νέα;

Το να μην υπάρχει μηχανισμός που θα οδηγούσε στον θάνατό μας είναι απολύτως λογικό από εξελικτικής απόψεως.  Είναι χαρακτηριστικό ότι, ενώ τα ποντίκια μπορούν να ζήσουν στο προστατευμένο περιβάλλον του εργαστηρίου ως και για τρία χρόνια, δεν συμβαίνει το ίδιο στη φύση, όπου το 95% από αυτά πεθαίνει προτού συμπληρώσει τον πρώτο χρόνο της ζωής του.  «Στη φύση σπανίως βλέπουμε ηλικιωμένα ζώα» σημείωσε ο Τομ Κίρκγουντ και προσέθεσε:  «Με την εξαίρεση ίσως των πολύ μεγάλων ζώων, όπως οι ελέφαντες ή τα λιοντάρια, τα ζώα στη φύση αντιμετωπίζουν πολλούς κινδύνους και στην πλειονότητά τους πεθαίνουν πολύ νέα.  Δεν υπάρχει λοιπόν κανενός είδους εξελικτική αιτία που θα οδηγούσε στην ανάπτυξη ενός μηχανισμού προγραμματισμένου θανάτου».

Μακράν του να είναι προγραμματισμένο να πεθάνει, το ανθρώπινο σώμα είναι αντιθέτως προγραμματισμένο για επιβίωση. Πάρτε για παράδειγμα τον μηχανισμό πολλαπλασιασμού του DNA μας, μια διαδικασία η οποία συμβαίνει κάθε φορά που διαιρείται ένα κύτταρο.  Σύμφωνα με τον βρετανό επιστήμονα, πρόκειται για έναν από τους πλέον αξιόπιστους μηχανισμούς που υπάρχουν στη φύση, καθώς η πιθανότητα λάθους είναι της τάξεως του ενός ανά ένα και πλέον δισεκατομμύριο.

Μπορεί το ανθρώπινο σώμα να είναι προγραμματισμένο για επιβίωση, όπως όμως γνωρίζουμε όλοι πολύ καλά, κάποια στιγμή πεθαίνει. Και αυτό εξηγείται εξελικτικά, λέει ο Κίρκγουντ:  «Δεν υπήρξε ποτέ εξελικτική πίεση για την επένδυση σε ένα σώμα που θα ζούσε για πάντα».  Πράγματι, ακόμη και ο εξαιρετικής πιστότητας μηχανισμός που εξασφαλίζει ότι το DNA περνάει τη σωστή γενετική πληροφορία στις επόμενες κυτταρικές γενιές δεν είναι τέλειος. Μπορεί η πιθανότητα λάθους να είναι μικρότερη από μία στο δισεκατομμύριο, αλλά διαθέτουμε περί τα 9 δισεκατομμύρια βάσεις στο DNA μας. Έχει υπολογιστεί ότι σε κάθε κυτταρική διαίρεση υπάρχουν κατά μέσον όρο 6 λάθη στην αντιγραφή του DNA και «η γήρανση προκύπτει από τη συσσώρευση λαθών, τη συσσώρευση μικρών κυτταρικών τραυμάτων».
 

«Σφυρηλατήσιμο» το γήρας

Το αβίαστο ερώτημα που προκύπτει από την παραπάνω διαπίστωση είναι τι θα μπορούσαμε να κάνουμε (αν μπορούμε) για να καθυστερήσουμε τη συσσώρευση αυτών των μικρών τραυμάτων που αθροιστικά προκαλούν μεγάλο κακό. Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα προϋποθέτει καλή γνώση των μηχανισμών που οδηγούν στη γήρανση, και αυτό ακριβώς έχει κάνει ο Τομ Κίρκγουντ: έχει μελετήσει πώς γερνάμε. Και, ευτυχώς για εμάς, θεωρεί ότι μπορούμε να παρέμβουμε στη διαδικασία της γήρανσης των κυττάρων μας και κατ’ επέκταση του οργανισμού μας.  «Η διαδικασία της γήρανσης είναι σφυρηλατήσιμη. Υπάρχουν παράγοντες που την επιταχύνουν και παράγοντες που την επιβραδύνουν» λέει ο βρετανός ειδικός.

Οι παράγοντες που επιδρούν (θετικά ή αρνητικά) στη διαδικασία της γήρανσης είναι, σύμφωνα με τον Τομ Κίρκγουντ, οι εξής: Τα γονίδια που μας έχουν κληροδοτηθεί από τους γεννήτορές μας, η διατροφή που ακολουθούμε και ο συνολικότερος τρόπος ζωής μας, το περιβάλλον στο οποίο ζούμε, η κοινωνικοοικονομική μας θέση και η στάση ζωής μας. Δεν χρειάζεται να έχει κανείς επιστημονικές γνώσεις για να αντιληφθεί ότι στην πλειονότητά τους οι παραπάνω παράγοντες είναι μεταβλητοί. Με άλλα λόγια, μπορούν να αλλάξουν εφόσον κάνουμε συνειδητά την επιλογή να ζήσουμε περισσότερα χρόνια! Ακόμη όμως και τα γονίδια, που δεν αλλάζουν, δεν είναι καταδικαστικά: «Μελέτες που αφορούσαν ομοζυγωτικούς διδύμους έχουν καταδείξει ότι τα γονίδια συμβάλλουν στη μακροζωία κατά ένα ποσοστό της τάξεως του 25%» σημείωσε ο βρετανός επιστήμονας και εξήγησε: «Αν έχετε προγόνους που ξεπέρασαν το μέσο όριο ζωής, έχετε πιθανότατα αυξημένες πιθανότητες μακροζωίας. Δεν αρκούν όμως τα γονίδια! Για να πετύχετε ό,τι πέτυχαν οι πρόγονοί σας θα πρέπει να φροντίσετε το υπόλοιπο 75%. Ομοίως, αν δεν φαίνεται να έχετε κληρονομήσει γονίδια μακροζωίας, μην απελπίζεστε. Σας λείπει το 25% της συνταγής για τη μακροζωία, αλλά έχετε το υπόλοιπο 75% για να πετύχετε τον στόχο».

Διατροφή θησαυρός!

Ευτυχώς για εμάς τους Έλληνες η επιστημονική συνταγή της μακροζωίας περιλαμβάνει τη μεσογειακή διατροφή. Με άλλα λόγια, περιλαμβάνει αυτά που τρώμε στη χώρα μας. Είναι χαρακτηριστικό ότι κατά τη διάρκεια της διάλεξής του ο βρετανός ειδικός δεν ανέπτυξε τις λεπτομέρειες αυτής της διατροφής, καθώς θεωρούσε ότι δεν μπορεί ένας Βρετανός να πει στους Έλληνες «τι εστί μεσογειακή διατροφή».  Αναφέρθηκε ωστόσο στα ευρήματα της κυρίας Αντωνίας Τριχοπούλου, της ελληνίδας καθηγήτριας η οποία έχει αφιερώσει την επιστημονική σταδιοδρομία της στο να καταδείξει τα οφέλη της ελληνικής διατροφής και ιδιαίτερα του ελαιολάδου στην υγεία.  Ειδικότερα, ο Τομ Κίρκγουντ μάς θύμισε την έρευνα της κυρίας Τριχοπούλου και των συνεργατών της που δημοσιεύθηκε το 2005 στην επιθεώρηση «British Medical Journal» (τεύχος 330, σελ. 991-997).  Η έρευνα ήταν διεθνής και αφορούσε 76.707 άνδρες και γυναίκες ηλικίας άνω των 60 ετών οι οποίοι βαθμολογήθηκαν (σε μια κλίμακα από το 0 ως το 9) με βάση το κατά πόσον η διατροφή τους ακολουθούσε τις προσταγές της μεσογειακής.  Ύστερα από 89 μήνες παρακολούθησης, στη διάρκεια των οποίων σημειώθηκαν 4.047 θάνατοι, η στατιστική ανάλυση των δεδομένων που συγκεντρώθηκαν κατέδειξε ότι μια άνοδος της τάξεως των δύο βαθμών στην κλίμακα (π.χ. από το 3 στο 5 ή από το 4 στο 6) ισοδυναμούσε με μια μείωση της τάξεως του 8% στη θνησιμότητα!

Η άσκηση στην πρώτη γραμμή

Ο σημαντικότερος ίσως παράγοντας μακροζωίας πάντως είναι, σύμφωνα με τον Κίρκγουντ, η άσκηση η οποία «βελτιώνει την υγεία σημαντικά καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής και καθυστερεί τις νόσους που συνδέονται με το γήρας, όπως παραδείγματος χάριν ο διαβήτης, οι ηπατοπάθειες, η άνοια, η οστεοπόρωση...».  Όπως μάλιστα εξήγησε ο βρετανός ειδικός, «καθώς μεγαλώνουμε μειώνεται η μυϊκή μας μάζα, πράγμα που καθιστά την άσκηση ακόμη πιο σημαντική στη διατήρηση της καλής μας υγείας.  Θα έχετε ήδη παρατηρήσει και εσείς στο κοντινό σας περιβάλλον ότι ένα μη γυμνασμένο μυϊκό σύστημα έχει αποτέλεσμα μια πτώση η οποία στη συνέχεια καθηλώνει τον ηλικιωμένο σε μια καρέκλα επιδεινώνοντας περαιτέρω την απώλεια της μυϊκής μάζας και δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο». 

Μακριά από τη «λάθος» γειτονιά!

Το περιβάλλον στο οποίο ζούμε παίζει σημαντικό ρόλο στη μακροζωία, και όχι μόνο με τον προφανή τρόπο: δεν είναι μόνο η ρύπανση που μπορεί να μας αρρωσταίνει και να μας οδηγεί στον θάνατο νωρίτερα, αλλά παράμετροι της καθημερινής ζωής και των δυνατοτήτων που διαθέτουμε.  Παραδείγματος χάριν, το να μένει κανείς σε μια γειτονιά με αυξημένη εγκληματικότητα (κάτι που μειώνει τη δυνατότητα κοινωνικών επαφών και αναγκάζει το ηλικιωμένο άτομο σε κατ’ οίκον περιορισμό προάγοντας έτσι την κατάθλιψη) αποτελεί σημαντικό παράγοντα επιτάχυνσης του γήρατος και του θανάτου.  Γενικότερα, η κοινωνικοοικονομική κατάσταση φαίνεται ότι επιδρά στο γήρας: είναι χαρακτηριστικό ότι άνθρωποι που ζουν σε διαφορετικές γειτονιές της ίδιας πόλης μπορεί να διαφέρουν στο προσδόκιμο ζωής ακόμη και μία δεκαετία. «Μια απόσταση μισής ώρας με το μετρό, από τις φτωχές ως τις πλούσιες γειτονιές, μπορεί να σημαίνει διαφορά 10 ετών στην επιβίωση» σημείωσε ο βρετανός ειδικός και εξήγησε ότι «δεν είναι βέβαια η διεύθυνση αυτή καθαυτή που παίζει ρόλο.  Η διεύθυνση όμως αντιπροσωπεύει, εκτός από την ύπαρξη ή μη πρασίνου, εγκληματικότητας, ωραίων σπιτιών, και την οικονομική κατάσταση των ατόμων που ζουν σε αυτή. Και είναι κοινό μυστικό ότι οι οικονομικά εύρωστοι μπορούν να πληρώσουν για καλύτερες παροχές υγείας».

Υπάρχει μια παράμετρος που επιδρά στο γήρας και η οποία διαπερνά όλα τα κοινωνικοοικονομικά στρώματα.  Πρόκειται για την προκατάληψη που έχουμε ως κοινωνίες για τα γηρατειά. Τείνουμε να βάζουμε τους ανθρώπους που περνούν τα 65 έτη σε ένα ράφι απομόνωσης και αχρηστίας, κάτι που επιταχύνει τη φυσική τους κατάπτωση. «Δεν γνωρίζω καλά την ελληνική κοινωνία, αλλά είμαι βέβαιος ότι και αυτή διαθέτει κάποιας μορφής προκατάληψη για την τρίτη ηλικία» είπε ο Τομ Κίρκγουντ και προσέθεσε: «Από τον Τύπο που σπανίως χρησιμοποιεί φωτογραφίες ανθρώπων που πέρασαν κάποιο ηλικιακό όριο και τα τηλεοπτικά κανάλια που προτιμούν όλο και νεότερους παρουσιαστές μπορεί κανείς να συμπεράνει πόσο προκατειλημμένες είναι οι δυτικές κοινωνίες ως προς την τρίτη ηλικία».

Το πάρτι της χαράς

Ο ίδιος ο Κίρκγουντ όχι μόνο δεν είναι προκατειλημμένος για τα γηρατειά αλλά, όπως δήλωσε, πέρασε μια από τις καλύτερες ημέρες της ζωής του σε ένα πάρτι με 89χρονους. Πολλούς 89χρονους! Πού τους βρήκε; Οι άνθρωποι αυτοί ζουν στην ευρύτερη περιοχή του Νιούκασλ, γεννήθηκαν το 1921 και δέχθηκαν να λάβουν μέρος σε μια μελέτη του η οποία άρχισε το 2006 και ως εκ τούτου ονομάστηκε «Newcastle 85+», καθώς οι 1.000 συμμετέχοντες σε αυτήν ήταν τότε 85 ετών. Το πάρτι έγινε όταν παρήλθαν τέσσερα χρόνια από την έναρξη της μελέτης η οποία είχε στόχο να αποκαλύψει τα μυστικά της μακροζωίας των συμμετεχόντων. Οι επιστήμονες είχαν πρόσβαση στα ιατρικά αρχεία των συμμετεχόντων οι οποίοι, μεταξύ άλλων, δέχθηκαν να απαντήσουν σε πλήθος ερωτημάτων, αλλά και να υποβληθούν σε εξετάσεις.

Τα αποτελέσματα της μελέτης αναλύονται ακόμη, αλλά υπάρχει κάτι πολύ αποκαλυπτικό για τη μακροζωία, και αυτό δεν έχει να κάνει με την Ιατρική. Πρόκειται για τη στάση ζωής των ηλικιωμένων. Όπως περιέγραψε ο βρετανός ειδικός, «όταν ξεκινήσαμε τη μελέτη κατηγοριοποιήσαμε τους συμμετέχοντες σε ομάδες με βάση τον αριθμό των ασθενειών που είχαν. Κανείς δεν είχε τέλεια υγεία στα 85. Οι κατηγορίες ήταν από μία ως 11 ασθένειες, ενώ η πλειονότητα διέθετε 4-6. Όταν όμως τους ζητήσαμε να βαθμολογήσουν οι ίδιοι την υγεία τους, οι απαντήσεις τους ήταν σε πολύ υψηλό ποσοστό “καλή” (34%), “πολύ καλή” (32%) και “άριστη” (12%). Με άλλα λόγια, παρά τις ασθένειες που τους έπλητταν, οι ίδιοι θεωρούσαν ότι ήταν καλά. Και φαίνεται ότι αυτή η στάση ζωής έχει πραγματική επίδραση στη μακροζωία».

Τελειώνει εδώ η συνταγή μακροζωίας; «Όχι» λέει ο Κίρκγουντ που, όντας 60 ετών και πολύ κοντά στην «άδικη» και «ρατσιστική» συνταξιοδότηση, πολύ θα ήθελε να αποκαλύψει μερικά από τα μοριακά μυστικά της μακροζωίας. Όποια και αν είναι πάντως τα ευρήματά του, επισημαίνει ο βρετανός ειδικός, δεν θα αλλάξουν το συμπέρασμα ότι η προκατάληψη και η μοιρολατρία μικραίνουν τη ζωή! 

πηγή : tovima.gr/science

Η πόλη των πηγαδιών

Εκείνη την πόλη δεν την κατοικούσαν άνθρωποι, όπως όλες τις άλλες πόλεις του πλανήτη. Σ’ εκείνη την πόλη κατοικούσαν πηγάδια.  Πηγάδια ζωντανά …, αλλά πηγάδια. Τα πηγάδια διέφεραν μεταξύ τους όχι μόνο ως προς τον τόπο όπου είχαν ανοιχτεί, αλλά και ως προς το στόμιο (το άνοιγμα που τα συνέδεε με τον εξωτερικό κόσμο). Υπήρχαν πηγάδια ευκατάστατα και πολυτελή, με στόμιο από μάρμαρο και όμορφα μέταλλα, πηγάδια ταπεινά από τούβλα και ξύλο, κι άλλα πιο φτωχά, απλές γυμνές τρύπες που ανοίγονταν στη γη. Η επικοινωνία μεταξύ των κατοίκων της πόλης γινόταν από στόμιο σε στόμιο και οι ειδήσεις έφταναν γρήγορα απ’ άκρη σ’ άκρη. Μια μέρα, έφτασε στην πόλη μια «μόδα» που μάλλον είχε γεννηθεί σε κάποιο ανθρώπινο χωριό. Η νέα ιδέα ήταν ότι κάθε ζωντανό όν που εκτιμούσε τον εαυτό του θα έπρεπε να φροντίζει πολύ περισσότερο το εσωτερικό παρά το εξωτερικό. Το σημαντικό δεν ήταν η επιφάνεια, αλλά το περιεχόμενο.
Έτσι έγινε, και τα πηγάδια άρχισαν να γεμίζουν με αντικείμενα. Μερικά γέμισαν με κοσμήματα, χρυσά νομίσματα και πολύτιμες πέτρες.  Άλλα, πιο πρακτικά, γέμισαν με ηλεκτρικές συσκευές και μηχανές.  Μερικά άλλα επέλεξαν την τέχνη και γέμισαν με πίνακες ζωγραφικής, πιάνα με ουρά και εξεζητημένα μεταμοντέρνα γλυπτά.  Τέλος, τα διανοούμενα γέμισαν με βιβλία, ιδεολογικά μανιφέστα και εξειδικευμένα περιοδικά. Πέρασε ο καιρός.  Τα περισσότερα πηγάδια γέμισαν σε τέτοιο σημείο, ώστε τίποτε άλλο δεν χωρούσε. Τα πηγάδια δεν ήταν όλα ίδια, οπότε κάποια συμβιβάστηκαν, ενώ άλλα σκέφτηκαν πως έπρεπε να κάνουν κάτι για να συνεχίσουν να συσσωρεύουν πράγματα στο εσωτερικό τους … Ένα απ’ αυτά έκανε την αρχή.  Αντί να συμπιέζει το περιεχόμενο, σκέφτηκε να αυξήσει τη χωρητικότητά του διευρύνοντας το χώρο του. Δεν πέρασε πολύς καιρός κι άρχισαν και τα υπόλοιπα να μιμούνται την καινούργια ιδέα.  Όλα τα πηγάδια δαπανούσαν μεγάλο μέρος της ενέργειάς τους για να επεκταθούν και ν’ αποκτήσουν περισσότερο χώρο στο εσωτερικό τους. Ένα πηγάδι, μικρό κι απόκεντρο, άρχισε να βλέπει τους συντρόφους του να επεκτείνονται χωρίς μέτρο. Σκέφτηκε ότι αν συνέχιζαν να διευρύνονται με αυτόν τον τρόπο, σύντομα θα μπέρδευαν τα όριά τους και το κάθε ένα θα έχανε την ταυτότητά του … Ίσως, ξεκινώντας από αυτήν την ιδέα, σκέφτηκε ότι ένας διαφορετικός τρόπος για να αυξήσει τη χωρητικότητά του ήταν να μεγαλώσει όχι φαρδαίνοντας, άλλα βαθαίνοντας. Να επεκταθεί σε βάθος αντί για πλάτος. Σύντομα συνειδητοποίησε ότι όλα όσα είχε στο εσωτερικό του έκαναν αδύνατη την εργασία της εκβάθυνσης. Αν ήθελε να γίνει πιο βαθύ, όφειλε να ξεφορτωθεί ολόκληρο το περιεχόμενό του … Στην αρχή, το κενό το τρόμαξε. Αλλά αργότερα, όταν είδε ότι δεν είχε άλλη επιλογή, το έκανε. Χωρίς τίποτα στην κατοχή του, το πηγάδι άρχισε να βαθαίνει, ενώ τα υπόλοιπα άρπαζαν τα αντικείμενα που είχε πετάξει … Μια μέρα, κάτι ξάφνιασε το πηγάδι που μεγάλωνε προς τα κάτω. Κάτω, πολύ κάτω, πολύ στο βάθος … βρήκε νερό! Ποτέ πριν άλλο πηγάδι δεν είχε ξαναβρεί νερό. Το πηγάδι ξεπέρασε την έκπληξή του κι άρχισε να παίζει με το νερό καταβρέχοντας τα τοιχώματά του, πιτσιλώντας το στόμιό του και, τέλος, βγάζοντας το νερό προς τα έξω. Η πόλη δεν είχε ποτέ βραχεί από τίποτ’ άλλο πέρα από τη βροχή η οποία, εκ των πραγμάτων, ήταν αρκετά σπάνια.  Έτσι, η γη τριγύρω απ’ το πηγάδι, αναζωογονημένη από το νερό, άρχισε να ξυπνά. Οι σπόροι βλάστησαν παίρνοντας τη μορφή χλόης, τριφυλλιών, λουλουδιών και αδύναμων κορμών που μετατράπηκαν αργότερα σε δέντρα …
Μια έκρηξη χρωμάτων και ζωής απλώθηκε γύρω από το απομακρυσμένο πηγάδι το οποίο άρχισαν να αποκαλούν : ‘Το Περιβόλι”.
Όλοι το ρωτούσαν πως είχε καταφέρει αυτό το θαύμα.
“Δεν είναι κανένα θαύμα”, απαντούσε το Περιβόλι.
“Πρέπει να σκάψεις στο εσωτερικό , προς τα μέσα”.
Πολλοί θέλησαν να ακολουθήσουν το παράδειγμα του Περιβολιού , αλλά αποδοκίμασαν την ιδέα όταν συνειδητοποίησαν ότι , για να βαθύνουν , θα έπρεπε πρώτα να αδειάσουν.
Συνέχισαν να διευρύνονται όλο και πιο πολύ για να γεμίσουν με περισσότερα ακόμα πράγματα…
Στην άλλη άκρη της πόλης , ένα άλλο πηγάδι αποφάσισε κι αυτό να πάρει το ρίσκο να αδειάσει…Κι άρχισε κι αυτό να βαθαίνει…
Κι έφτασε κι αυτό στο νερό…Και το έριξε κι αυτό προς τα έξω δημιουργώντας μια δεύτερη όαση στο χωριό…
“Τι θα κάνεις όταν θα τελειώσει το νερό ;” , το ρωτούσαν.
“Δεν ξέρω τι θα συμβεί” απαντούσε.
“Αλλά προς το παρόν , όσο περισσότερο νερό βγάζω , τόσο περισσότερο βρίσκω”.
Πέρασαν μερικοί μήνες μέχρι τη μεγάλη ανακάλυψη.  Μια μέρα, σχεδόν κατά τύχη, τα δυο πηγάδια κατάλαβαν ότι το νερό που είχαν βρει στο βάθος τους ήταν το ίδιο…
Ότι το ίδιο υπόγειο ποτάμι που περνούσε από το ένα , γέμιζε το βάθος του άλλου. Κατάλαβαν ότι ξεκινούσε γι’ αυτά μια καινούργια ζωή. Όχι μόνο μπορούσαν να επικοινωνούν από στόμιο σε στόμιο , επιφανειακά , όπως όλοι οι άλλοι , αλλά η αναζήτησή τους , τους είχε προσφέρει ένα νέο και μυστικό σημείο επαφής.
Είχαν ανακαλύψει τη βαθιά επικοινωνία που πετυχαίνουν μόνον εκείνοι που έχουν το θάρρος να αδειάσουν από κάθε περιεχόμενο και να ψάξουν στο βάθος της ύπαρξής τους για να βρουν τι έχουν να δώσουν…
πηγή: Χόρχε Μπουκάι

ΑΓΑΠΗ Υγιής και Τοξική

www.psyche.gr/psytoxiki.htm

Αν περιμένουμε η ερωτική σχέση ή ο γάμος να μας χαρίσει την ευτυχία τότε καταδικάζουμε τον εαυτό μας σε μελλοντική απογοήτευση.

Μήπως στο όνομα της "αγάπης" υπομένεις τις ανυπόφορες συμπεριφορές των ανθρώπων με τους οποίους συμβιώνεις;
Μήπως τις περισσότερες φορές σου συμπεριφέρονται με τρόπο που σε ταπεινώνει και σε εξουθενώνει;

Οι άνθρωποι με τους οποίους έχουμε στενές σχέσεις μπορεί να ασκούν πάνω μας τεράστια αρνητική επίδραση και εμείς να το ανεχόμαστε δικαιολογώντας αυτή την παθητική μας στάση με ψευδή, επιφανειακά και λογικοφανή επιχειρήματα.  Δεν θέλουμε να παραδεχτούμε το πόσο πολύ μας πληγώνουν και το πόσο καταστροφική επίδραση ασκούν στην ψυχική μας ισορροπία γα να μην κινδυνέψουμε να μείνουμε μόνοι. Επειδή είμαστε συνδεδεμένοι μαζί τους με στενές σχέσεις εξάρτησης αισθανόμαστε ότι είναι αδύνατον να επιβιώσουμε μακριά τους.  Η προοπτική της απομάκρυνσης ή του χωρισμού φαίνεται να είναι απειλή για την ίδια μας τη ζωή.  Αισθανόμαστε ότι δεν θα μπορούσαμε να επιβιώσουμε μακριά τους.
Η ψευδαίσθηση ότι οι άλλοι μας είναι απαραίτητοι μας κάνει άνευ όρων ελαστικούς και μας ωθεί να ανεχόμαστε τις ακραίες αρνητικές τους συμπεριφορές.  Αν είμαστε εξαρτημένοι από την "αγάπη" επιμένουμε ψυχαναγκαστικά να πάρουμε από το σύντροφό μας τον κόσμο ολόκληρο. Αναζητάμε την ταυτότητα και το νόημα της ζωής μας μέσα από τον έρωτα και αδιαφορούμε για το κόστος που μπορεί να έχει αυτή η επιδίωξή μας. Όπως και κάθε άλλη εξάρτηση ο ψυχαναγκαστικός έρωτας μπορεί να μας κοστίσει, προσωπική ελευθερία αξιοπρέπεια, οικογένεια, φίλους, υγεία, χαρά και ευτυχία.
Όλοι σε κάποιο βαθμό είμαστε διατεθειμένοι και πρέπει να κάνουμε υποχωρήσεις, να ανεχόμαστε και να συγχωρούμε.  Σε μερικές περιπτώσεις όμως η ανεκτικότητα και οι υποχωρήσεις που κάνουμε μας εξουθενώνουν, θίγουν την αξιοπρέπειά μας, ανατρέπουν την ισορροπία μας και μας κάνουν να νιώθουμε αποτυχημένοι και δυστυχείς.  Αυτήν η εμπειρία της ανυπόφορης οδύνης που προκύπτει από την εξουθένωση και την ακούσια ταπείνωση είναι το καμπανάκι που μας ειδοποιεί ότι κάτι πρέπει οπωσδήποτε να αλλάξει, ότι ήρθε η ώρα να αντισταθούμε δυναμικά και να διεκδικήσουμε όσο μας το επιτρέπουν οι δυνάμεις μας το δικαίωμά μας για μια αξιοπρεπή ζωή. Διεκδίκηση που δεν αποβλέπει σε μια αφηρημένη αυτοδικαίωση με στόχο τον ευτυχισμό και την καλοπέραση αλλά στο άνοιγμα μιας νέας προοπτικής της επιβίωσης.
Με τη βοήθεια του παρακάτω πίνακα, μάς δίνεται η δυνατότητα να εξετάσουμε προσεκτικά τη σχέση μας και να διαπιστώσουμε αν και σε ποιο βαθμό τα συναισθήματα που βιώνουμε απέναντι στον σύντροφό μας είναι αληθινή αγάπη ή η έκφραση νευρωσικών αδυναμιών που μας δεσμεύουν και εμείς τις καλύπτουμε κάτω από το πρόσχημα της αγάπης.
Η Beattie Melody στο βιβλίο της Co-Dependent No More ονομάζει αυτή τη μορφή εξάρτησης από το σύντροφό μας τοξική αγάπη.

Υγιής Αγάπη	Τοξική Αγάπη
Δίνουμε προτεραιότητα στην ανάπτυξη του εαυτού. (Όχι στην ικανοποίηση εγωκεντρικών αναγκών αλλά στην αυτοπραγμάτωση και την προσωπική ολοκλήρωση).	Κόλλημα με τη σχέση. Εξάρτηση από τον άλλο για να αντλήσουμε αισθήματα ασφάλειας.
Χώρος για ανάπτυξη και διεύρυνση. Επιθυμία να εξελιχτεί ο άλλος. Επιτρέπω στον άλλο να ακολουθήσει τις ιδιαίτερες κλήσεις του. Δεν τον αναγκάζω να ακολουθήσει τη δική μου διαδρομή	Ασφάλεια και βόλεμα μέσα από την εξομοίωση. Για να μειώσω την ανασφάλεια που νιώθω θέλω εγώ και ο σύντροφός μου να σκεπτόμαστε, να αισθανόμαστε και να συμπεριφερόμαστε με τον ίδιο τρόπο. Η ένταση των συναισθημάτων φόβου, ανασφάλειας και μοναξιάς ερμηνεύονται ως αποδείξεις αγάπης.
Ξεχωριστά ενδιαφέροντα, άλλοι φίλοι διαφορετικές, σημαντικές σχέσεις με νόημα.	Ολοκληρωτική εμπλοκή, περιορισμένη κοινωνική ζωή, παραμέληση παλιών φίλων και ενδιαφερόντων.
Ενθάρρυνω τον άλλο να διευρύνει τον κοινωνικό του κύκλο και την . Βεβαιότητα για την προσωπική αξία.	Ανησυχία για τη συμπεριφορά του άλλου. Φόβος μήπως αλλάξει ο άλλος.
Σωστός βαθμός εμπιστοσύνης. Εμπιστοσύνη ότι ο σύντροφος θα συμπεριφέρεται σύμφωνα με κάποιες θεμελιώδεις αρχές.	Ζήλια, κτητικότητα, φόβος ανταγωνισμού.
Συμβιβασμός, διαπραγμάτευση ή αλλαγή του ηγετικού ρόλου. Από κοινού επίλυση προβλημάτων.	Ο πιο δυνατός έχει τον έλεγχο. Κατηγόριες. Αμυντικοί ή επιθετικοί χειρισμοί.
Αποδοχή της ιδιαιτερότητας του καθενός.	Προσπάθειες να αλλάξει ο άλλος για να γίνει όπως θα θέλαμε.
Η σχέση διαπραγματεύεται με όλες τις διαστάσεις της πραγματικότητας.	Η σχέση δεν αντέχει την απογοήτευση. Προσπάθεια αποφυγής του δυσάρεστου.
Ο κάθε σύντροφος φροντίζει τον εαυτό του και τον άλλο. Αυτό που νιώθει δεν εξαρτάται από την διάθεση του άλλου.	Προσδοκία ότι ο ένας σύντροφος θα τακτοποιήσει και θα σώσει τον άλλο.
Αυτονομία μέσα στην αγάπη. Υγιές ενδιαφέρον για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο άλλος.	Ψυχαναγκαστικό ενδιαφέρον για τα προβλήματα και τα αισθήματα του άλλου.
Η σεξουαλική επαφή προκύπτει ελεύθερα μέσα από την αμοιβαία φροντίδα, τον σεβασμό και την ελεύθερη επικοινωνία.	Καταπίεση σχετικά με το σεξ που οφείλεται στο φόβο, την ανασφάλεια και την ανάγκη για άμεση ικανοποίηση.
Μπορώ να χαίρομαι, να απολαμβάνω κάποιες δραστηριότητες και να νιώθω άνετα και όταν είμαι μόνος μου.	Είμαι προσκολλημένος στο σύντροφό μου και δεν αντέχω να είμαι μακρυά του. Θέλω να είμαστε συνέχεια μαζί. Ανικανότητα να αντέξω την απομάκρυνση. Προσκόλληση.
Διάσταση άνεσης και ευχαρίστησης. Νιώθω άνετα στη σχέση μου και χαίρομαι με την παρουσία του άλλου.	Διάσταση πόνου και απογοήτευσης. Η σχέση είναι για μένα πηγή οδύνης. Απογοητεύομαι συνέχεια από τη συμπεριφορά του άλλου.

Source: Toxic Love in Romantic Relationships - the dysfunctional norm
Beattie, Melody; Co-Dependent No More.
Burney, Robert; Codependence: The Dance of Wounded Souls.
(compiled with the help of the work of Melody Beattie & Terence Gorski and
Burney, Robert).
Ελεύθερη απόδοση στα Ελληνικά: Νικήτας Καυκιός